Het verradersbriefje, Gouda 1574

Home / Bronnen / Het verradersbriefje, Gouda 1574    |    Terug
Het verradersbriefje, Gouda 1574
   
   
 
 
 
 
 
Transcriptie
1 Seer lieve ende beminde, hoe wel den tijt niet bequaem ende zeer periculeus is om yet te ontbie- 2 den soe en hebbe ick dat nochtans niet mogen laeten, toenende bij desen de goede affectie 3 die ick tuwaert ende tonsse nichte zij dragende. Want als ick aenmercke de groote de- 4 solatie ende cranckheijt daer zij in gevallen is, soe en kan icks mij van tranen niet 5 onthouden, overdenckende hoe lichtelicken zij te helpen is geweest, ende dat het recept 6 soe goet om besighen was, sonder enijch perijckel, twelck te beclaghen is dat het 7 tselffde niet te werck gestelt en is, maer eensdeels versuijmt is bij mr. Claes die 8 als medecijn meester de cranckheijt te cureren angenomen hadde ende oock bij de geene 9 die dat briefken inden apoteeck brengen soude, ende tselffde door onnachtsaemheijt 10 vertouft hebben, waer doore een ander jnconvenient haer overgecomen is, alsoe dat 11 zij met dien recept niet genesen en can werden. maer de vrienden hebben met eenen --- [achterkant] 12 anderen medecijn meester raet gepleecht die hem studio begeven sal en zien off hij andere 13 middelen vinden kan, waer doore onsse nichte met goods hulpe mochte genesen werden, 14 twelck ick u op zijn tijt laeten weeten sal. Meijns is betaelt ende bid u Cornelia 15 te senden tot Ide Harmens ende Geertgen Pieters om nae haer clederen te syen, ende 16 wilt laeten weeten off Daem noch zieck is. Ick sende u met den brenger tyen 17 cruys daelders ende geeft hem antwoert wederom. Lieven ende beminde, onsse Heere God zij 18 met u luijden. gheschreven den iijen Februarij 19 Bij mij u wel bekent

In juni 1572 komt een klein geuzenleger, onder leiding van Adriaen van Swieten, de stad Gouda binnen. Na een paar dagen legt Gouda de eed van trouw af aan prins Willem van Oranje. Dit betekent niet dat iedereen gelukkig is met deze verandering. De angst en verbittering tegen de geuzen groeit in Gouda. De stad leidt honger, de economie ligt stil en het onderhoud van de vele soldaten kost heel veel geld. Er heerst angst vanwege het geweld tegen katholieke geestelijken. Een samenzwering in september 1572 van spaansgezinde Gouwenaars tegen de Prins wordt ontdekt. Zo wordt voorkomen dat een leger Spaanse soldaten onder leiding van hopman Maerten Schets de stad binnen komt.

In februari 1574 proberen een twintigtal regenten onder aanvoering van Gouds bestuurder Adriaan Pieterszoon opnieuw de stad in Spaanse handen te krijgen. Adriaan wordt daarbij gesteund door zijn schoonvader in Utrecht Jan Gerrtiszoon Heye, die geld heeft om een garnizoen soldaten naar Gouda te sturen. Handlangers in de stad zullen op een afgesproken moment het garnizoen uit Utrecht binnen laten. De dag daaraan voorafgaand arriveert bij toeval een afdeling geuzen in de stad. De paniek bij de samenzweerders is groot. De handlangers in Utrecht moeten gewaarschuwd worden. Het is nu niet een gunstig moment om de stad in te nemen. Adriaan bedenkt een list om een geheime boodschap de stad uit te smokkelen. Hij vraagt een handlanger om vermomd als kleermaker, een briefje, verstop in een knot wol naar Utrecht te brengen. Hij kan het beste overdag de stad verlaten bij de Vlamingpoort omdat het daar op een marktdag druk is en er niet heel streng gecontroleerd wordt. De smokkelaar gedraagt zich echter een beetje stuntelig en verdacht, waardoor de poortwachter hem aanspreekt en de geheime missie wordt ontdekt. De code in de boodschap wordt gekraakt. Alle betrokken Spaansgezinde Gouwenaars worden gearresteerd en berecht op het marktplein bij het stadhuis. Enkele krijgend de doodstraf en worden op de Markt onthoofd.

Vanwege deze samenzweringen, maar ook vanwege de kritische houding van het stadsbestuur, die regelmatig aansturen op vrede met Spanje, wordt door Willem van Oranje en door andere steden in de Staten van Holland regelmatig getwijfeld aan de loyaliteit van Gouda. Met grote regelmaat worden daarom troepen soldaten naar Gouda gestuurd om er zeker van te zijn dat de stad trouw blijft aan de Prins.

In 2018 deed 'het verradersbriefje' mee in de strijd om het archiefstuk van het jaar te worden. Bekijk hier het leuke filmpje dat gemaakt is over dit archiefstuk: https://www.youtube.com/watch?v=D7tSNzKRD0M (Open de link in een nieuw tabblad).

Wil je weten wat er precies in het verradersbriefje staat? Lees de transcriptie via de PDF-knop!

Datering: 1574 / 1574
Collectie: Varia
Nummer: 0200. 310
Link: https://www.samh.nl/page/aggregation/scope/344600
Streekarchief Midden - Holland

Het SAMH bewaart de archieven van de volgende gemeenten:

Gouda, Krimpen aan den IJssel, Krimpenerwaard, Waddinxveen, Zuidplas en Omgevingsdienst Midden-Holland

Heb je een opmerking over deze bron of een suggestie voor een nieuwe bron, onderwerp of thema? Laat het ons weten via educatie@samh.nl
  Onderdeel van thema's

Geschiedenislokaal Midden-Holland

Het verradersbriefje, Gouda 1574

Tijdvak: Tijd van ontdekkers en hervormers, 1500-1600


Omschrijving

In juni 1572 komt een klein geuzenleger, onder leiding van Adriaen van Swieten, de stad Gouda binnen. Na een paar dagen legt Gouda de eed van trouw af aan prins Willem van Oranje. Dit betekent niet dat iedereen gelukkig is met deze verandering. De angst en verbittering tegen de geuzen groeit in Gouda. De stad leidt honger, de economie ligt stil en het onderhoud van de vele soldaten kost heel veel geld. Er heerst angst vanwege het geweld tegen katholieke geestelijken. Een samenzwering in september 1572 van spaansgezinde Gouwenaars tegen de Prins wordt ontdekt. Zo wordt voorkomen dat een leger Spaanse soldaten onder leiding van hopman Maerten Schets de stad binnen komt.

In februari 1574 proberen een twintigtal regenten onder aanvoering van Gouds bestuurder Adriaan Pieterszoon opnieuw de stad in Spaanse handen te krijgen. Adriaan wordt daarbij gesteund door zijn schoonvader in Utrecht Jan Gerrtiszoon Heye, die geld heeft om een garnizoen soldaten naar Gouda te sturen. Handlangers in de stad zullen op een afgesproken moment het garnizoen uit Utrecht binnen laten. De dag daaraan voorafgaand arriveert bij toeval een afdeling geuzen in de stad. De paniek bij de samenzweerders is groot. De handlangers in Utrecht moeten gewaarschuwd worden. Het is nu niet een gunstig moment om de stad in te nemen. Adriaan bedenkt een list om een geheime boodschap de stad uit te smokkelen. Hij vraagt een handlanger om vermomd als kleermaker, een briefje, verstop in een knot wol naar Utrecht te brengen. Hij kan het beste overdag de stad verlaten bij de Vlamingpoort omdat het daar op een marktdag druk is en er niet heel streng gecontroleerd wordt. De smokkelaar gedraagt zich echter een beetje stuntelig en verdacht, waardoor de poortwachter hem aanspreekt en de geheime missie wordt ontdekt. De code in de boodschap wordt gekraakt. Alle betrokken Spaansgezinde Gouwenaars worden gearresteerd en berecht op het marktplein bij het stadhuis. Enkele krijgend de doodstraf en worden op de Markt onthoofd.

Vanwege deze samenzweringen, maar ook vanwege de kritische houding van het stadsbestuur, die regelmatig aansturen op vrede met Spanje, wordt door Willem van Oranje en door andere steden in de Staten van Holland regelmatig getwijfeld aan de loyaliteit van Gouda. Met grote regelmaat worden daarom troepen soldaten naar Gouda gestuurd om er zeker van te zijn dat de stad trouw blijft aan de Prins.

In 2018 deed 'het verradersbriefje' mee in de strijd om het archiefstuk van het jaar te worden. Bekijk hier het leuke filmpje dat gemaakt is over dit archiefstuk: https://www.youtube.com/watch?v=D7tSNzKRD0M (Open de link in een nieuw tabblad).

Wil je weten wat er precies in het verradersbriefje staat? Lees de transcriptie via de PDF-knop!

Datering: 1574 / 1574
Collectie: Varia
Nummer: 0200. 310
Link: https://www.samh.nl/page/aggregation/scope/344600

Streekarchief Midden - Holland

Het SAMH bewaart de archieven van de volgende gemeenten:

Gouda, Krimpen aan den IJssel, Krimpenerwaard, Waddinxveen, Zuidplas en Omgevingsdienst Midden-Holland

Trefwoorden

De Opstand
Gouda
Protestantisme
Katholicisme
Willem van Oranje

PDF's

verradersbriefje.jpg: www.geschiedenislokaalmiddenholland.nl/media/432429/verradersbriefje.jpg