Joods leven

Home / Thema's / Joods leven    |    Terug

In de bronnen zien we dat in de zeventiende en achttiende eeuw Joodse bewoners zich vestigen in diverse steden in de regio. Ze hebben niet veel rechten als burger. Ze mogen geen lid worden van een gilde en ze mogen niet openlijk hun geloof belijden.

Vanaf 1811 verandert deze situatie. Kerk en staat worden gescheiden en alle geloven worden gelijkgesteld. Alle burgers krijgen dezelfde rechten. In Gouda, Lekkerkerk en Schoonhoven vormen zich in de negentiende eeuw zelfstandige Joodse gemeentes, met een eigen synagoge en begraafplaats.

In de tweede helft van de negentiende eeuw is het aantal Joodse inwoners op zijn hoogtepunt: Lekkerkerk telt in 1869 62 Joodse inwoners. In Schoonhoven wonen op dat moment 193 Joden. Daarna neemt het aantal af. Veel Joden trekken naar de grotere steden. Ook in Gouda zet vanaf het hoogtepunt in 1899 (413 Joodse inwoners) de daling van het aantal Joodse inwoners in.

In 1931 overlijdt de laatste Joodse inwoner van Lekkerkerk. In Schoonhoven wonen aan het begin van de jaren 1940 nog maar enkele Joodse gezinnen. In Gouda neemt door de toestroom van Joodse vluchtelingen uit Duitsland het aantal Joodse inwoners juist fors toe. De Jodenvervolging in de jaren 1940-1945 maakt een einde aan het Joodse gemeenschapsleven. Vrijwel alle Joodse Gouwenaren en Schoonhovenaren worden weggevoerd en vermoord in concentratiekampen. Na de Tweede Wereldoorlog is er in geen van de plaatsen een Joodse gemeenschap meer.

In andere plaatsen in de regio, zoals Moordrecht, Waddinxveen en Krimpen aan den IJssel, is geen Joodse gemeenschap, maar wonen ten tijde van de Tweede Wereldoorlog wel enkele Joodse burgers. Zij ondergaan hetzelfde lot als de meeste andere Joodse burgers.


Verder lezen (selectie):

Willem Hoogerdijk (red.) Wat ooit was: 't Gebouw en de joodse gemeenschap in Lekkerkerk (Lekkerkerk, 2017)


Karel Jongeling,  In de Heilige Gemeente Der Gouwe : Joden in Gouda in de Achttiende Eeuw (Gouda, 2016)

Joods Gouda: Geschiedenis van de Joden in Gouda. (Gouda, 2016)


Krista Kroon, Krimpen aan den IJssel 1940-1945. Een gewoon dorp in een buitengewone tijd (Krimpen aan den IJssel, 1999)


Piet Muilwijk,  ‘Twee eeuwen Joods leven in Schoonhoven’, in  Historische Encyclopedie Krimpenerwaard (H.E.K.) / Stichting Krimpenerwaard, 12 (1987), nr. 1, 1-23


C.J. van Veen ‘Opdat wij ook hen niet vergeten’, in: Het dorp Waddinxveen / Historisch Genootschap Waddinxveen 13 (2005) 2-8


Tom Verwaijen, Joods Gouda : een Joodse geschiedenis vanaf 1737 tot omstreeks 1850 (z.p., 2012)


Tom Verwaijen,  Joods Gouda II: de laatste 100 jaar Joods leven vanaf ca 1815 (Engelen, 2016)


Panc Vink, Oorlog en bevrijding in Moordrecht (Moordrecht, 1995)

Geschiedenislokaal Midden-Holland

Joods leven

Omschrijving

In de bronnen zien we dat in de zeventiende en achttiende eeuw Joodse bewoners zich vestigen in diverse steden in de regio. Ze hebben niet veel rechten als burger. Ze mogen geen lid worden van een gilde en ze mogen niet openlijk hun geloof belijden.

Vanaf 1811 verandert deze situatie. Kerk en staat worden gescheiden en alle geloven worden gelijkgesteld. Alle burgers krijgen dezelfde rechten. In Gouda, Lekkerkerk en Schoonhoven vormen zich in de negentiende eeuw zelfstandige Joodse gemeentes, met een eigen synagoge en begraafplaats.

In de tweede helft van de negentiende eeuw is het aantal Joodse inwoners op zijn hoogtepunt: Lekkerkerk telt in 1869 62 Joodse inwoners. In Schoonhoven wonen op dat moment 193 Joden. Daarna neemt het aantal af. Veel Joden trekken naar de grotere steden. Ook in Gouda zet vanaf het hoogtepunt in 1899 (413 Joodse inwoners) de daling van het aantal Joodse inwoners in.

In 1931 overlijdt de laatste Joodse inwoner van Lekkerkerk. In Schoonhoven wonen aan het begin van de jaren 1940 nog maar enkele Joodse gezinnen. In Gouda neemt door de toestroom van Joodse vluchtelingen uit Duitsland het aantal Joodse inwoners juist fors toe. De Jodenvervolging in de jaren 1940-1945 maakt een einde aan het Joodse gemeenschapsleven. Vrijwel alle Joodse Gouwenaren en Schoonhovenaren worden weggevoerd en vermoord in concentratiekampen. Na de Tweede Wereldoorlog is er in geen van de plaatsen een Joodse gemeenschap meer.

In andere plaatsen in de regio, zoals Moordrecht, Waddinxveen en Krimpen aan den IJssel, is geen Joodse gemeenschap, maar wonen ten tijde van de Tweede Wereldoorlog wel enkele Joodse burgers. Zij ondergaan hetzelfde lot als de meeste andere Joodse burgers.


Verder lezen (selectie):

Willem Hoogerdijk (red.) Wat ooit was: 't Gebouw en de joodse gemeenschap in Lekkerkerk (Lekkerkerk, 2017)


Karel Jongeling,  In de Heilige Gemeente Der Gouwe : Joden in Gouda in de Achttiende Eeuw (Gouda, 2016)

Joods Gouda: Geschiedenis van de Joden in Gouda. (Gouda, 2016)


Krista Kroon, Krimpen aan den IJssel 1940-1945. Een gewoon dorp in een buitengewone tijd (Krimpen aan den IJssel, 1999)


Piet Muilwijk,  ‘Twee eeuwen Joods leven in Schoonhoven’, in  Historische Encyclopedie Krimpenerwaard (H.E.K.) / Stichting Krimpenerwaard, 12 (1987), nr. 1, 1-23


C.J. van Veen ‘Opdat wij ook hen niet vergeten’, in: Het dorp Waddinxveen / Historisch Genootschap Waddinxveen 13 (2005) 2-8


Tom Verwaijen, Joods Gouda : een Joodse geschiedenis vanaf 1737 tot omstreeks 1850 (z.p., 2012)


Tom Verwaijen,  Joods Gouda II: de laatste 100 jaar Joods leven vanaf ca 1815 (Engelen, 2016)


Panc Vink, Oorlog en bevrijding in Moordrecht (Moordrecht, 1995)

Trefwoorden

Gouda
Religie
Middeleeuwen
Tweede Wereldoorlog
Jodenvervolging
Joden
Schoonhoven
Lekkerkerk
Migratie
Antisemitisme
Nationaal-socialisme
Racisme

Nuttige websites

https://jck.nl/nl/longread/vierhonderd-jaar-joden-nederland: https://jck.nl/nl/longread/vierhonderd-jaar-joden-nederland
https://jck.nl/nl/kaart: https://jck.nl/nl/kaart